3. ไกลโคอะมิโนไกลแคน (Glycoaminoglycans, GAGs) เดิมเรียกว่า มิวโคพอลิแซ็กคาไรด์ (mucopolysaccharide) เนื่องจากมีลักษณะคล้ายวุ้น เหนียวและหนืด เป็นเฮเทอโรพอลิแซ็กคาไรด์อีกกลุ่มหนึ่งที่ทำหน้าที่เป็นโครงสร้างหลักในสัตว์มีกระดูกสันหลัง อยู่ที่ผิวเซลล์หรือใน extracellular matrix (ECM) ไกลโคอะมิโนไกลแคน มี 6 กลุ่มใหญ่ ๆ ได้แก่ คอนดรอยติน ซัลเฟต เคอราแตน ซัลเฟต เดอมาแตน ซัลเฟต เฮปาริน เฮปาแรน ซัลเฟต และ กรดไฮยาลูโรนิก โดยทั้งหมดเป็นพอลิเมอร์ที่เกิดจากการต่อหน่วยของไดแซ็กคาไรด์ที่เหมือนกันเป็นสายยาว น้ำตาลโมเลกุลเดี่ยวที่อยู่ในไดแซกคาไรด์นั้นมักจะเป็น N-acetylglucosamine (GlcNAc) หรือ N-acetylgalactosamine (GalNAc) ส่วนน้ำตาลอีกโมเลกุลหนึ่งนั้นอยู่ในกลุ่มกรดยูโรนิก ได้แก่ กรดกลูโคโรนิก (glucuronic acid) หรือ กรดไอดูโรนิก (iduronic acid) ไกลโคอะมิโนไกลแคนบางชนิดประกอบด้วยหมู่ซัลเฟตทำปฏิกิริยากับน้ำตาลอะมิโน ไกลโคอะมิโนไกลแคนที่รวมกับโปรตีนเรียกว่า โปรตีโอไกลแคน (proteoglycan) ทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการเชื่อมโยงเซลล์ต่าง ๆ ของเนื้อเยื่อ

ไกลโคอะมิโนไกลแคนที่สำคัญ ได้แก่
1. คอนดรอยติน ซัลเฟต (Chondroitin sulfate) เป็นพอลิเมอร์ของหน่วยไดแซ็กคาไรด์ (กรด กลูโคโรนิก และ N-acetylgalactosamine) ที่มีหมู่ซัลเฟตมาเกาะที่ตำแหน่งที่คาร์บอนที่ 4 หรือ ที่ 6 ของน้ำตาล N-acetylgalactosamine ทำหน้าที่ช่วยค้ำจุนการต้านทานต่อการดึงของกระดูกอ่อนและเป็นองค์ประกอบของกระจกตา

รูปที่ 45 โครงสร้างของคอนดรอยติน ซัลเฟต
ที่มา : tonga.usip.edu/gmoyna/biochem341/lecture35.html

2. เคอราแตน ซัลเฟต (Keratan sulfate) ประกอบด้วยน้ำตาลกาแลกโทส และ N- acetylgalactosamine ไม่มีกรดกลูโคโรนิกเป็นส่วนประกอบและมีปริมาณซัลเฟตไม่แน่นอน พบได้ในกระจกตา กระดูกอ่อน กระดูก เป็นต้น

รูปที่ 46 โครงสร้างของเคอราแตน ซัลเฟต
ที่มา : tonga.usip.edu/gmoyna/biochem341/lecture35.html

3. เดอมาแตน ซัลเฟต (Dermatan sulfate) เป็นพอลิเมอร์ของหน่วยไดแซ็กคาไรด์ (กรดไอดูโรนิก และ N-acetylgalactosamine) ที่มีหมู่ซัลเฟตมาเกาะที่ตำแหน่งที่คาร์บอนที่ 4 ของน้ำตาล N-acetylgalactosamine พบมากที่ผิวหนัง ช่วยให้ผิวหนังมีความยืดหยุ่น และยังพบในหลอดเลือดและลิ้นหัวใจด้วย

รูปที่ 47 โครงสร้างของเดอมาแตน ซัลเฟต
ที่มา : tonga.usip.edu/gmoyna/biochem341/lecture35.html

4. เฮปาริน (Heparin) สร้างมาจากเซลล์แมสต์ (mast cell) ที่เรียงตัวอยู่รอบผนังหลอดเลือดแดง ทำหน้าที่เป็นสารป้องกันการแข็งตัวของเลือด เป็นพอลิเมอร์ของหน่วยไดแซ็กคาไรด์ (กรดไอดูโรนิก และ N-acetylglucosamine) ที่มีหมู่ซัลเฟตมาเกาะที่น้ำตาลทั้งสอง ประจุลบของเฮปารินจะจับและกระตุ้นโปรตีน antithrombin III ช่วยป้องกันการแข็งตัวของเลือด

รูปที่ 48 โครงสร้างของเฮปาริน
ที่มา : glycoforum.gr.jp/.../proteoglycan/PGC01E.html

5. เฮปาแรน ซัลเฟต (Heparan sulfate) มีโครงสร้างคล้ายเฮปารินแต่มีจำนวนซัลเฟตน้อยกว่าเฮปาริน เป็นองค์ประกอบของผิวเซลล์และพบมากในผนังเส้นเลือดและสมอง

6. กรดไฮยาลูโรนิก (Hyaluronic acid) ประกอบด้วยหน่วยของไดแซ็กคาไรด์ (กรดกลูโรโคนิก และ N- acetylglucosamine) เชื่อมกันมากกว่า 50,000 หน่วยของไดแซ็กคาไรด์ กรดไฮยาลูโรนิก หรือ ไฮยาลูโรเนท (เมื่ออยู่ในสารละลายที่มี pH เท่ากับในสิ่งมีชีวิต) มีลักษณะใส หนืด ทำหน้าที่เป็นสารหล่อลื่นในข้อต่อต่าง ๆ และในน้ำหล่อลูกตา ชั้นผิวหนัง และที่เหงือก เป็นต้น

รูปที่ 49 ก)โครงสร้างของกรดไฮยาลูโรนิก ข) บริเวณที่พบกรดไฮยาลูโลนิกในร่างกาย
ที่มา : tonga.usip.edu/gmoyna/biochem341/lecture35.html และ www.natural-coral-calcium.com/hyaluronic-acid/



back to previous page